Về làng chài cổ hủ, hấp dẫn nhất trái đất ở vịnh Hạ Long

Làng chài Cửa Vạn.

“Có cả chục chiếc thuyền buồm được kết hoa ngũ sắc. Trai gái trên thuyền đan tay nhau, chèo thành từng hàng giữa bát ngát sóng nước, bốn bề trùng trùng núi non để rước dâu. Đám cưới dân chài chúng tôi không gửi thiệp hồng, ngày cưới được xem là ngày hội của cả làng, khách hàng nào cũng đến hiến đâng, phổ biến vui. Con nít tha hồ thưởng thức, chạy nhảy đầm trên các bè được nối vào nhau. Người lớn thi nhau hát giao duyên, hò đối, hát chèo tuyến đường râm ran cả một vùng sóng nước” - cụ ông Nguyễn Văn Hào, 72 tuổi, ở tổ 8, khu tái định cư, phố Hùng Thắng, thị trấn Hạ Long (Quảng Ninh) bổi hổi nhớ lại ký ức về làng chài cuốn hút nhất quả đât.

Làng chài cũ rích, cuốn hút nhất trái đất

Trên chiếc thuyền cũ kỹ, ông Vũ Văn Hùng, Phó giám đốc HTX du lịch làng chài Hạ Long đưa chúng tôi ra thăm các làng chài trên vịnh Hạ Long và Bái Tử Long vào một ngày cuối tháng 5. Cái nắng đầu hè gay gắt rọi xuống mặt biển, khiến cho ánh lên những vệt sáng loang lổ trên những vách núi đá. Chiếc thuyền chầm chậm trễ luồn qua những khe núi dựng đứng, trùng điệp. Sau gần 2 giờ lênh đênh, chỉ tay về phía trước ông Hùng nói: “Đây là làng chài Cửa Vạn, làng chài đẹp nhất quả đât”.

Lấp ló phía sau những ngọn núi, dần sinh ra những mái nhà nhiều màu sắc, được kết lại trên những chiếc bè nằm sát nhau, lưng tựa vào núi. Một sườn cảnh thanh bình và đẹp đến mê li xuất hiện trước mắt. Xung quanh được núi bao bọc, không gian yên bình của làng chài trên biển như một bức tranh thủy mặc được khắc họa rõ nét tới từng chi tiết. Làng chài Cửa Vạn được website du lịchJourneyetc.com đưa vào danh sách 16 ngôi làng cổ lỗ hấp dẫn nhất thế giới (năm 2012).

Trước đó, Cửa Vạn là nơi sinh sống của gần nghìn ngư dân chuyên khiến cho nghề chài lưới trên vịnh. Không chỉ là nơi trú ngụ của ngư dân trong vùng mà còn là trọng tâm văn hóa của đa số các làng chài khác trên vịnh Hạ Long và Bái Tử Long. “Cứ đến rằm Trung Thu là ngày hội làng, gần như dân cư trên vịnh dồn vào một chỗ đến đây vui chơi và ca hát. 

Đặc sắc nhất vẫn là màn hát giao duyên của các đôi nam nữ, rồi còn có hát ghẹo, hát chèo con đường... Đại chúng kết thuyền lại thành sân khấu trên biển và vui chơi đến tận sáng. Yêu nhau, cưới nhau, sinh con đẻ cái đều trên thuyền, trên bè. Tuy lênh đênh, thiếu thốn nhưng lúc đấy thấy tình người nó gần cận và thân thiện” - ông Vũ Văn Hùng hồi ức lại một thời hoàng kim của làng chài.

“Từ khi sinh ra đã là cư dân của làng chài, hằng ngày theo cha mẹ bắt con tôm, con cá kiếm sống qua ngày. Hỏi những người già cũng không ai biết làng chài có trong khoảng bao giờ, chỉ nghe các ông nói mình có tông tích là người Quảng Yên (Quảng Ninh) thôi” - cụ Nguyễn Văn Hào, cho biết. Theo nghiên cứu của các nhà khảo cũ rích, làng chài Cửa Vạn là cả một kho tàng lịch sử, những bí ẩn của một nền văn hóa rực rỡ mang đậm dấu ấn của những dân cư biển thời tiền sử được khai quật tại một số hang động gần làng chài, trong đó có hang Tiên Ông.

Không chỉ có phong cảnh hữu tình mà nhân loại nơi đây cũng chất phác, mặn mòi như được trộn lẫn giữa nắng, gió và vị mặn của biển. Cửa Vạn sớm trở thành điểm tới tham quan thu hút trên bản đồ ngao du thế giới. Trước đó, hàng năm Cửa Vạn đón hơn 1 triệu lượt khách đến thăm quan. Sau khi được đắm chính mình trong sườn cảnh an ninh và thơ mộng, nhiều du khách vẫn muốn được quay lại để mày mò phổ biến hơn về nhân loại và mảnh đất nơi đây.

Ông Vũ Văn Hùng và những hình ảnh về làng chài.

“Chênh vênh” làng chài

Phi thuyền bé lại nữ tính lach bản thân qua những vách núi đá vôi để đưa chúng tôi tới làng chài Vung Viêng, một ngôi làng nằm ẩn mình trong thung lũng núi trên vịnh Bái Tử Long. Vung Viêng không chỉ nổi tiếng về vẻ đẹp hoang vu mà còn nhiều người biết đến với vật phẩm ngọc trai hảo hạng. Vung Viêng cũng là trung tâm kinh tế, buôn bán, mua bán của cả khu Cặp Dè (bao gồm khu Cống Đỏ, Cống Đầm, Cặp La và Vung Viêng).

Yếu tố kinh ngạc nhất khi đến với Vung Viêng là chiếc “cổng làng”, Hang xuyên thủy đã tạo nên một chiếc cổng kỳ vỹ nằm giữa muôn trùng sóng nước. “Xưa kia, dân làng chỉ cần chèo thuyền ra tới cổng là quay trở về, vì cá ở cổng làng đa dạng vô số, chưa kịp thả lưới xuống thì cá đã nhảy đầm cả lên mạn thuyền” - cụ Nguyễn Văn Hiệp, ngư gia cao tuổi nhất trong làng kể lại.

Các nhà khảo cổ hủ đã mua thấy những mảnh đồ gốm có niên đại hàng trăm năm, khi thủy triều xuống, một số nơi vẫn lộ lên những móng nhà được cho là của người xưa để lại. Cách thương cảng Vân Đồn không đến 2 giờ căng buồm, Vung Viêng chính là nơi dồn vào một chỗ của các nhà buôn trong và ngoài nước khiến nơi trú chân và hạn chế bão trước khi cập bến cảng Vân Đồn.

“Vung Viêng được đọc là “vông vênh” cũng có tức là “chênh vênh” như cuộc sống của dân chài chúng tôi luôn lênh đênh cùng sóng nước. Phận người cũng chơi vơi như con thuyền, lúc sóng to gió lớn thì nghiêng ngã, dao động, cũng có thể chìm bất kỳ lúc nào. Vung Viêng chính là nơi chở che cho nhưng thân phận nhỏ bé của dân chài trước phong ba bão táp. Là nơi chốn mua về của con dân trên vịnh Bái Tử Long này” - cụ Hiệp mắt rơm rớm khi nói về Vung Viêng.

Hàng năm, Vung Viêng đón hàng triệu lượt khách đến thăm quan, nhưng thời điểm cách đây không lâu số lượng khách đến với các làng chài trên vịnh đang giảm dần. Năm 2014, UBND tỉnh Quảng Ninh quyết định di dời các làng chài trên vịnh Hạ Long và Bái Tử Long lên định cư trên bờ tại khu tái định cư thuộc phường Hùng Thắng (TP Hạ Long) vì nguyên nhân bình an và vệ sinh môi trường vịnh. Các làng chài hiện chỉ còn đơn độc những ngôi công trình đóng then cài. Có vài ít người địa phương được ra chèo thuyền cho du khách vãn lai nhưng đến tối lại phải vào bờ.

Làng chài Vung Viêng.

“Làng chài giờ chỉ còn trong ký ức, những ngôi nhà vô hồn lênh đênh cùng sóng nước. Phổ quát du khách đến đây đã không bằng lòng vì cảm giác đơn độc khi thăm quan những di tích còn sót lại. Chúng tôi cũng đã bắt buộc với UBND tỉnh giấc để có hướng bảo tàng và tạo ra tiềm năng ngao du của các làng chài cũ rích trên vịnh và tạo công ăn việc làm cho ngư dân khi được chuyển lên bờ” - ông Vũ Văn Hùng, Phó giám đốc HTX làng chài du lịch Hạ Long, nói.

Ánh nắng chiều le lói qua những vách đá, con thuyền vẫn nhẹ nhàng rẽ sóng đưa chúng tôi vào bờ. Những làng chài dần qua đời sau những ngọn núi, màn đêm dần buông xuống bao trùm cả một khoảng không vô định. “Làng chài sẽ được hồi sinh, tôi sẽ bỏ ra quãng đời còn lại để gây dựng lại và giữ giàng bản sắc của những làng chài “tiền sử” này” - Nói đoạn, ông Hùng cất cao giọng, hò một đoạn hò biển cho chúng tôi nghe. Giọng hò của ông âm vang cả một vùng sóng nước, như thấm qua những kẽ đá của muôn trùng núi non, cũng giống như lời hứa hẹn của ông với làng chài trên vịnh.

“Cao nhất là núi Vung Viêng

Thấp nhất là biển, cao hơn là trời”…

Bà Nguyễn Thị Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Ngao du tỉnh giấc Quảng Ninh cho nhân thức: Chủ trương di dời dân từ các làng chài trên vịnh Hạ Long trong năm 2014 của UBND thức giấc Quảng Ninh là chủ trương đúng, nhằm hạn chế tạo động bị động đến vịnh Hạ Long, đồng thời giúp ngư dân và con em có điều kiện học hành, chăm sóc sức khỏe.  Những làng chài cổ trên vịnh Hạ Long và Bái Tử Long có một bề dày văn hóa trong khoảng rất lâu đời, đây cũng là một item du lịch cộng đồng độc đáo nằm trong lòng di sản. Đang có các công ty cùng phối phù hợp giúp dân làng chài thành lập lại nghề nuôi trồng thủy sản quy mô gầy và bền vững. Ông Tăng Văn Phiến, Chủ nhiệm HTX Ngao du làng chài Hạ Long cho biết: Trong đề án “Phục dựng lại làng chài cũ rích” gửi các tập đoàn tính năng có yêu cầu phương thức “Mỗi làng chỉ để khoảng 20 nóc nhà, với 2-3 ngư gia trẻ/nhà, vừa chèo đò đưa khách đi thăm, vừa nuôi thủy sản - như một sinh kế, đồng thời là điểm thăm quan của du khách. Sau giờ hành chính, các gia đình phải vào bờ, cùng lắm chỉ để lại một người chăm lo”.

Xuân về trên Xín MầnMột mùa xuân mới đã về, Xín Mần như cánh đào rừng bung nở giữa đại ngàn mờ sương. Mùa xuân của muôn hoa khoe sắc, của cây cỏ đâm...

Xem nhiều hơn: Collagen hanamail nhật